Pedagogik, metadologik, innovatsion fan va ta’limga oid ilmiy jurnal
Maktabgacha ta’limdagi muammolar va yechimlar: o‘zbekiston respublikasi tajribasi
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim sohasida amalda uchrayotgan asosiy muammolar ilmiy jihatdan tahlil qilindi. Tahlil o‘z ichiga 2022-2025-yillar davomida respublikada mavjud bo‘lgan muammolar va amalga oshirilayotgan islohotlarni qamrab oladi. Maktabgacha ta’limda qamrov darajasi, ta’lim sifati, kadrlar salohiyati, monitoring tizimi hamda inklyuziv ta’lim masalalari asosiy muammo kategoriyalari sifatida aniqlandi. Maqolada ushbu muammolarning ilmiy asoslangan sabablari yoritilib, xalqaro tajriba va milliy strategik hujjatlarga muvofiq yechim yo‘nalishlari ilmiy asosda taklif etildi
maktabgacha ta’lim, ta’lim sifatini oshirish, qamrov darajasi, kadrlar salohiyati, inklyuziv ta’lim, O‘zbekiston
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Maktabgacha yoshdagi bolalarda so‘z shakllanishini psixolingvistik asoslari.
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda so‘z shakllanishi jarayonining psixolingvistik asoslari tahlil qilinadi. So‘z shakllanishi bolalarning nutqiy rivojlanishida muhim bosqich bo‘lib, u kognitiv, kommunikativ va lingvistik komponentlar bilan uzviy bog‘liqdir. Tadqiqotda psixolingvistikaning asosiy nazariyalari, bolalarda leksik va grammatik rivojlanish bosqichlari hamda so‘z hosil qilish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Empirik kuzatishlar va mavjud ilmiy adabiyotlar tahlili asosida bolalarda so‘z shakllanishini qo‘llab-quvvatlovchi pedagogik yondashuvlar tavsiya etiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, psixolingvistik omillarni hisobga olgan ta’limiy yondashuv bolalarning nutqiy faolligini va so‘z boyligini sezilarli darajada oshiradi.
psixolingvistika, so‘z shakllanishi, maktabgacha yosh, nutq rivojlanishi, leksik rivojlanish, grammatik ko‘nikmalar, kognitiv rivojlanish, bolalar nutqi.
Screencasting materiallarini yaratish va ularni o‘quv jarayonida qo‘llash
Zamonaviy ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi o‘qitish metodlari va vositalarining tubdan yangilanishiga olib kelmoqda. Ushbu maqolada screencasting materiallarini yaratish jarayoni, ularning turlari, pedagogik imkoniyatlari hamda o‘quv jarayonida qo‘llash usullari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Screencasting texnologiyasining ta’lim sifatini oshirishdagi o‘rni, talabalarning mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyati hamda o‘qituvchi faoliyatini optimallashtirishdagi imkoniyatlari asoslab beriladi
screencasting, raqamli ta’lim resurslari, multimedia texnologiyalari, masofaviy ta’lim, interaktiv o‘qitish, video darslar.
Uglevodorodlar tarkibini aniqlashda massa ulushiga asoslangan refleksiv yondashuv (7-9-sinflar misolida)
Maqolada 7-9-sinf o‘quvchilari uchun uglevodorodlar tarkibini uglerodning massa ulushiga asoslangan maxsus formula orqali refleksiv yondashuv asosida aniqlash metodikasi hamda uning kimyoviy tafakkurni rivojlantirishdagi samaradorligi yoritilgan
refleksiya, metakognitiv strategiyalar, refleksiv baholash, formula, molekulyar formula, binar birikma, uglevodorodlar, massa ulushi, indeks
Gimnastikaning Oʻzbekistonga kirib kelish va rivojlanish tarixi
Mazkur maqolada gimnastikaning O‘zbekistonga kirib kelish tarixi va uning bosqichma-bosqich rivojlanish jarayoni yoritilgan. Tadqiqotda gimnastikaning XX asr boshlarida Rossiya imperiyasining harbiy jismoniy tayyorgarlik tizimi orqali hududga kirib kelgani, dastlab harbiy mashg‘ulotlar hamda ta’lim muassasalarida qo‘llanilgani tahlil qilinadi. Shuningdek, sovet davrida sport jamiyatlari faoliyati, jismoniy tarbiya institutlarining tashkil etilishi va gimnastikaning mustaqil sport turi sifatida shakllanishi ko‘rib chiqilgan. Mustaqillik yillarida O‘zbekiston Gimnastika federatsiyasi faoliyati, zamonaviy sport infratuzilmasining yaratilishi hamda xalqaro maydondagi yutuqlar alohida ta’kidlanadi. Ayniqsa, Irina Viner va Oksana Chusovitina kabi mashhur sport arboblarining O‘zbekiston gimnastikasi rivojiga qo‘shgan hissasi ilmiy asosda yoritilgan.
gimnastika, jismoniy tarbiya, sport jamiyatlari, badiiy gimnastika, sport gimnastikasi, Olimpiya o‘yinlari
Yangi O‘zbekistonda talaba-yoshlarni milliy yuksaltirishda jadid-marifatparvarlari ilgari surgan g‘oyalarning o‘rni va roli.
Mazkur maqolada Yangi O‘zbekistonda talaba-yoshlarni milliy yuksaltirishda jadid-ma’rifatparvarlari ilgari surgan g‘oyalarning o‘rni va roli hususida ayrim fikr-mulohazalar bayon etilgan. Shuningdek, maqolada jadidlar davridagi milliy yuksalish, milliy o‘zlikni saqlash hamda xalqning o‘zligini anglashiga doir olib borgan ishlari, ijtimoiy-siyosiy va madaniy harakatlari tahlil qilingan. Shu bilan birga A. Avloniy, M. Behbudiy, A. Fitrat kabi jadidchilik namoyandalari asarlarida milliy qadriyatlarni ulug‘lash, zamonaviy ilm-fan yutuqlarini targ‘ib etish hamda ijtimoiy fikrni jonlantirish borasidagi faoliyati o‘rganilgan.
milliy o‘zlik, qadriyatlar, milliy yuksalish, “Oyina” jurnali, jadidlar harakati, “Munozara”.
Nutq aktlarini o‘rgatishda autentik materiallardan foydalanishning metodik imkoniyatlari (filologik yo‘nalish talabalari misolida).
Mazkur maqolada filologik yo‘nalish talabalari nutq aktlarini o‘zlashtirish jarayonida autentik materiallardan foydalanish metodikasi tahlil qilinadi. Tadqiqotda nutq aktlari nazariyasining chet tilini o‘qitish jarayonidagi ahamiyati yoritiladi. Xorijiy va rus olimlarining ilmiy qarashlari asosida nutq aktlarini o‘rgatishda autentik materiallarning didaktik imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqot natijasida autentik materiallar talabalarda pragmatik kompetensiyani rivojlantirishda muhim vosita ekanligi aniqlandi. Maqolada nutq aktlarini o‘rgatishning metodik bosqichlari ham tavsiflandi. Muallif tomonidan autentik materiallar asosida nutq aktlarini o‘rgatishga qaratilgan mashqlar tizimi taklif etildi. Tadqiqot natijalari filologik yo‘nalish talabalari nutqiy faoliyatini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega
autentik materiallar, nutq aktlari, pragmatik kompetensiya, kommunikativ kompetensiya, filologik ta’lim, nutq strategiyalari.
Pre-Reading Activities to Enhance Foreign Language Reading Comprehension: Reading “The Adventures of Tom Sawyer” in 10–11 Grades
This article explores the theoretical and methodological foundations of pre-reading activities in teaching foreign language reading to students of grades 10-11, focusing on the literary work “The Adventures of Tom Sawyer” by Mark Twain. Pre-reading tasks are analyzed in terms of their role in activating students’ background knowledge, reducing cognitive load, and improving reading comprehension. The article also provides practical examples of pre-reading exercises for literary texts, demonstrating how students can engage with new vocabulary, predict the development of the storyline, and understand the cultural context. The results of the study highlight the effectiveness of pre-reading activities in enhancing students’ reading skills and their overall communicative competence.
foreign language reading, pre-reading activities, literary text, cognitive load, prediction strategies, multilingual education.
Bo‘lajak maxsus pedagoglarni inklyuziv ta’limda subyektlar faoliyatini o‘rgatish metodikasi
Ushbu maqolada bo‘lajak maxsus pedagoglarni inklyuziv ta’limda o‘quvchilar va tarbiyalanuvchilar faoliyatini raqamli vositalar yordamida tahlil qilishga o‘rgatishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Ma’lumot, indikator, metrika va analitika tushunchalarining inklyuziv muhitdagi o‘rni asoslangan; subyekt–subyekt tizimi samaradorligini raqamli tahlil qilish modeli, SMART-kriteriyali diagnostik baza, axborotli-didaktik ta’minot hamda ularni joriy etish metodikasi batafsil ko‘rib chiqilgan. Tajriba-sinov ishlarining natijalari asosida metodikaning samaradorligi isbotlangan
inklyuziv ta’lim, maxsus pedagog, raqamli tahlil, subyektlar faoliyati, raqamli kompetensiya, adaptiv texnologiyalar, learning analytics, SMART-diagnostika, individual ta’lim dasturi.
Bо‘lajak boshlang‘ich sinf о‘qituvchilarida pedagogik kompetentlikni tabaqalashgan yondashuv asosida rivojlantirish mazmuni
Talabalarni kasbga tayyorlash jarayonida o‘yinning rolini o‘rganishga katta e’tibor beriladi. Bu, xususan, rolli o‘yinning hissiy jihatdan to‘yinganligi va har bir jarayoni bilan quvonch hamda zavq bag‘ishlashi bilan izohlanadi. Bundan tashqari, u talabalarning ijodiy faoliyatining erkin shakli hisoblanadi. O‘yinning murakkabligi, ko‘plab o‘qituvchilar va psixologlar ta’kidlaganidek, aqliy jarayonlarning rivojlanishi hamda talabalarda yangi shaxsiy fazilatlarning shakllanishi uchun pedagog undan samarali foydalana olishi lozimligini ko‘rsatadi. Boshqacha aytganda, bu jarayon ma’lum darajadagi mustaqillikka va pedagog hamda talabalarning birgalikdagi faoliyatini tashkil etishga asoslangan bo‘lishi kerak.
rolli o‘yinlar, ijodiy faoliyat, individual o‘quv faoliyati, didaktik afzalliklar
Zamonaviy boshqaruv nazariyalarida rahbar muloqoti (transformatsion, kommunikativ va ishtirokchi boshqaruv yondashuvlari asosida)
Maqolada zamonaviy boshqaruv nazariyalari doirasida ta’lim muassasalari rahbarlarining kommunikativ faoliyatini takomillashtirish masalalari yoritiladi. Transformatsion liderlik, kommunikativ boshqaruv hamda ishtirokchi boshqaruv yondashuvlari asosida rahbar muloqotining pedagogik jamoa faoliyatini muvofiqlashtirish, motivatsiyani kuchaytirish va ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishdagi ahamiyati tahlil etiladi. Tadqiqot natijasida ta’lim muassasalarida rahbar muloqotining samarali modeli taklif qilinib, pedagogik jamoa faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan ilmiy xulosalar hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ta’lim menejmenti, rahbar muloqoti, kommunikativ kompetensiya, transformatsion liderlik, kommunikativ boshqaruv, ishtirokchi boshqaruv, pedagogik jamoa, boshqaruv samaradorligi
Transformatsiyalash tizimi asosida o‘quvchilarning loyihalash kompetensiyalarini rivojlantirish samaradorligi
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida texnologiya fani darslari jarayonida o‘quvchilarning loyihalash kompetensiyalarini transformatsiyalash tizimi asosida rivojlantirish masalasi ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan yoritiladi. Kompetensiya va kompetentlik tushunchalarining mazmun-mohiyati tahlil qilinib, ularning tayanch hamda fanga oid kompetensiyalar bilan o‘zaro bog‘liqligi asoslab beriladi. Shuningdek, loyihalash kompetensiyasining motivatsion-qadriyatli, kognitiv, operatsion- faoliyatli hamda refleksiv-baholash komponentlari tavsiflanadi. Formativ va summativ baholash mezonlari asosida o‘quvchilarning loyihalash kompetensiyalarining rivojlanganlik darajalari aniqlanib, tajriba hamda nazorat guruhlari natijalari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari transformatsiyalash tizimi asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni o‘quvchilarning loyihalash kompetensiyalarini rivojlantirishda yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatadi
kompetensiya, kompetentlik, loyihalash kompetensiyasi, transformatsiyalash tizimi, texnologiya fani, konstruktorlik faoliyati
Funksional savodxonlikni rivojlantirishda o‘qish savodxonligining o‘rni va ahamiyati
O‘qish savodxonligi va funksional savodxonlikning o‘zaro bog‘liqligi hamda ularni ta’lim jarayonida shakllantirish masalalari tahlil qilinadi. O‘qish savodxonligi shaxsning matnni tushunish, tahlil qilish va baholash qobiliyati sifatida talqin qilinib, funksional savodxonlikni rivojlantirishning muhim poydevori ekani ilmiy jihatdan asoslanadi. PISA, PIRLS va TIMSS kabi xalqaro baholash dasturlarining talablari o‘rganilib, zamonaviy ta’lim jarayonida kontekstual va interfaol yondashuvlarning ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, o‘qish savodxonligini rivojlantirish orqali o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish hamda axborot bilan samarali ishlash kompetensiyalarini shakllantirish imkoniyatlari ko‘rsatib beriladi.
o‘qish savodxonligi, funksional savodxonlik, kontekstual yondashuv, PISA, PIRLS, tanqidiy fikrlash, kompetensiya, interfaol metodlar, axborot bilan ishlash, XXI-asr ko‘nikmalari
Yoshlar ma’naviyatini shakllantirishda milliy qadriyatlarning o‘rni
Zamonaviy jamiyat sharoitida yoshlar ma’naviyatini shakllantirish jarayonida milliy qadriyatlarning o‘rni ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil etiladi. Milliy qadriyatlarning yoshlarning axloqiy hamda ma’naviy kamolotida, shuningdek, ularning ijtimoiy va etnik o‘zligini anglashida tutgan o‘rni yoritiladi. Milliy qadriyatlar va ma’naviyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlashga xizmat qiluvchi pedagogik mexanizmlar hamda ularning ta’lim-tarbiya jarayonidagi amaliy ahamiyati ochib beriladi
yoshlar ma’naviyati, milliy qadriyatlar, tarbiya, ma’naviy kamolot, ta’lim, pedagogik mexanizmlar.
Maktab o‘quvchilarida stressga barqarorlik namoyon bo‘lishining psixologik tahlili
Maktab o‘quvchilari hisoblangan o‘smirlarda stress holatining namoyon bo‘lishiga oid empirik ma’lumotlar tahlil qilinadi. Stressga barqarorlikning darajaviy ifodalanish jihatlari o‘smirlik davrining yosh xususiyatlari bilan bog‘liq holda izohlanadi. Tadqiqot natijalari xorijiy va o‘zbek psixolog olimlarining ilmiy ishlari bilan qiyosiy tahlil asosida solishtiriladi.
o‘smir, qo‘zg‘atuvchilar, reaksiya, stressga barqarorlik, frustratsion tolerantlik, koping strategiyalari, konstruktiv usullar.
Qadriyatli yondashuv asosida talabalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash mexanizmlarini takomillashtirish
Oliy ta’lim muassasalarida talabalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash jarayoni bilan bir qatorda ularni nazariy bilimlar hamda amaliy ko‘nikmalar bilan qurollantirishning pedagogik ahamiyati yoritilgan. Talabalarni qadriyatli yondashuv asosida tarbiyalash mexanizmlarini takomillashtirish yo‘llari, ularning pedagogik imkoniyatlari va amaliy samaradorligi tahlil qilingan. Mazkur jarayon shaxsning har tomonlama kamol topishini ta’minlash hamda ijtimoiy-psixologik omillarni hisobga olgan holda tarbiya tizimini izchil rivojlantirishga xizmat qiladi. Tadqiqot jarayonida nazariy tahlil, qiyosiy o‘rganish va pedagogik kuzatuv metodlaridan foydalanilgan. Natijada talabalarda ma’naviy-axloqiy kompetensiyalarni shakllantirishga xizmat qiluvchi samarali pedagogik mexanizmlarni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
qadriyatli yondashuv, ma’naviy-axloqiy tarbiya, talaba shaxsi, milliy qadriyatlar, tarbiyaviy mexanizmlar, pedagogik qadriyatlar.
Tarbiyaviy tadbirlarni samarali tashkil etishda maktabgacha ta’lim tashkiloti va ota-onalarning o‘zaro hamkorlik masalalari.
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlari va ota-onalar o‘rtasidagi samarali hamkorlik asosida tarbiyaviy tadbirlarni tashkil etish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida tarbiyaviy tadbirlarning asosiy turlari, ularning pedagogik mezonlari hamda ota-onalarni tarbiyaviy jarayonga jalb etish strategiyalari o‘rganilgan. Shuningdek, ota-ona va pedagoglar o‘rtasidagi hamkorlikning bolalarning shaxsiy, ijtimoiy va intellektual rivojlanishiga ta’siri yoritilgan. Maqolada hamkorlik jarayonida yuzaga keladigan muammolar va to‘siqlar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar keltirilgan.
maktabgacha ta’lim, tarbiyaviy tadbir, ota-ona va pedagog hamkorligi, samarali hamkorlik, bolalarning ijtimoiy rivojlanishi, interaktiv pedagogika, raqamli ta’lim platformalari
Типы аббревиации в русском и узбекском языках: сравнительно-типологический анализ
Аббревиация как лингвистическое явление занимает значимое место в современном языкознании. Данный процесс проявляется в сокращении слов и устойчивых словосочетаний, а также в образовании новых лексических единиц путем сокращения основы или группы слов. С развитием общества и изменениями в соци- альной, культурной, экономической и политической сферах наблюдается тенденция к увеличению количества аббревиатур, что обусловлено необходимостью быстрой и компактной передачи информации. Аббревиация характерна как для русского, так и для узбекского языков, однако обладает рядом национально-специфических особенностей, проявляющихся на морфологическом, синтаксическом, фонетическом и семантическом уровнях
аббревиация, русский язык, узбекский язык, сравнительно-типологический анализ, лингвистика, сокращение, словообразование, языковые процессы, коммуникация
Umumta’lim maktablarida texnologiya fani mashg‘ulotlarini tashkil etishning zamonaviy yondashuvlari va metodlari
Zamonaviy ta’lim tizimida texnologiya fanining o‘rni hamda umumta’lim maktablari o‘quvchilarining tahliliy va ijodiy fikrlashini rivojlantirishda texnologiya mashg‘ulotlarini tashkil etishning samarali yondashuvlari yoritiladi. O‘quvchilarning metakognitiv faoliyatini takomillashtirishning pedagogik ahamiyati ham tahlil qilinadi. Umumta’lim maktablarida texnologiya fanini o‘qitish mazmunining yangilanishi hamda o‘quvchilarning texnologik kompetentligini rivojlantirishda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning roli asoslab beriladi. Xususan, 5-sinf o‘quvchilari uchun texnologiya darslarini STEAM yondashuvi va loyihaviy ta’lim asosida tashkil etishning afzalliklari ochib beriladi
texnologiya ta’limi, metakognitiv faoliyat, STEAM ta’limi, amaliy mashg‘ulotlar, innovatsion yondashuv, fasilitatsiya, zamonaviy iqtisod, fan va texnika, loyihaviy ta’lim, ekologik yondashuv, o‘z-o‘zini baholash
Компетентностный подход как стратегическая основа модернизации образования и его реализация в преподавании русского языка как иностранного в Узбекистане
Рассматривается компетентностный подход как ключевая методологическая основа модернизации современного образования. Анализируются теоретические предпосылки формирования компетентностной пара- дигмы в зарубежной и отечественной педагогической науке, раскрывается соотношение понятий “компетенция” и “компетентность”. Особое внимание уделяется особенностям внедрения компетентностного подхода в системе образования Республики Узбекистан и его методической реализации в преподавании русского языка как ино- странного. Представлена развернутая методическая модель формирования профессионально-ориентированной коммуникативной компетенции, включающая таблицы, примеры учебных заданий и формы оценивания. Также анализируются проблемы практической реализации компетентностного обучения в системе преподавания рус- ского языка как иностранного.
компетентностный подход, компетенция, компетентность, русский язык как иностранный, РКИ, профессиональная коммуникация, методика обучения
Mazkur maqolada velosiped haydashning inson salomatligi hamda atrof-muhit uchun ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Velosipeddan muntazam foydalanish natijasida inson organizmida yuzaga keladigan ijobiy o‘zgarishlar, jumladan yurak-qon tomir tizimi faoliyatining yaxshilanishi, jismoniy va psixologik holatning mustahkamlanishi hamda turli og‘ir kasalliklarning oldini olishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, velosiped transport vositasi sifatida ekologik toza harakatlanish turi bo‘lib, atrof-muhitni muhofaza qilishga xizmat qilishi ta’kidlanadi. Maqolada velosiped transportining jahonda va mamlakatimizda rivojlanish bosqichlari hamda mavjud muammolari ham tahlil qilingan
velosport, sog‘liq, ayollar, jismoniy faollik, psixologik holat, xavfsizlik, kasalliklar profilaktikasi, yo‘llar, infratuzilma.
Talabalarga ingliz tilidagi matnlarni kommunikativ metod yordamida o‘qish texnikasini takomillashtirish usullari
Mazkur maqolada talabalarga ingliz tilidagi matnlarni kommunikativ metod yordamida o‘qish texnikasini takomillashtirish usullari haqida fikr-mulohazalar bayon etilgan. Shuningdek, maqolada ingliz tilidagi matnlarni o‘qish jarayonida kommunikativ metoddan samarali foydalanish orqali talabalar o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantirishda “aqliy hujum”, semantik xarita tuzish, og‘zaki nutq, og‘zaki xabar, munozara, yo‘naltirilgan munozara, erkin munozara, nutqiy yoki muammoli vaziyatlarni hal qilish, ssenariy, rol o‘ynash, intervyu, xayoliy vaziyat (simulyatsiya o‘yini) hamda loyiha kabi metodlarning ahamiyati yoritib berilgan
ingliz tilidagi matnlar, kommunikativ metod, o‘qish texnikasi, takomillashtirish, aqliy hujum, semantik xarita, og‘zaki nutq, og‘zaki xabar, munozara, yo‘naltirilgan munozara, erkin munozara, muammoli vaziyatlarni hal qilish, ssenariy, rol o‘ynash, intervyu
Biologiya darslarida muammoli ta’lim texnologiyasini qo‘llash orqali mantiqiy fikrlashni rivojlantirish
Ushbu maqolada biologiya darslarida muammoli ta’lim texnologiyasini qo‘llash orqali o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish masalasi tahlil qilinadi. Muammoli ta’limning nazariy asoslari, uning pedagogik ahamiyati hamda biologiya fanini o‘qitish jarayonida samarali qo‘llash usullari yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchilarda tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirish va xulosa chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirishda muammoli vaziyatlarning o‘rni asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari muammoli ta’lim texnologiyasi biologiya darslarining samaradorligini oshirishi hamda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishini ko‘rsatadi
muammoli ta’lim, biologiya darslari, mantiqiy fikrlash, pedagogik texnologiya, muammoli vaziyat, tahlil, umumlashtirish, mustaqil ta’lim, innovatsion metodlar
Mobil ilovalar yordamida mustaqil o‘qishni rivojlantirish
Ushbu maqolada mobil ilovalarning ta’lim jarayonida, xususan, mustaqil o‘qishni rivojlantirishdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda mobil texnologiyalar yordamida talabalarning bilim olishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirish, o‘quv materiallarini individual tezlikda o‘zlashtirish imkoniyatlarini yaratish, shuningdek, o‘quvchilarda mustaqil fikrlash hamda o‘z-o‘zini baholash ko‘nikmalarini shakllantirish masalalari yoritib berilgan. Shuningdek, mobil ilovalardan foydalanish ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishda muhim pedagogik vosita ekanligi ilmiy jihatdan asoslab beriladi
mobil ilovalar, mustaqil o‘qish, pedagogik texnologiyalar, raqamli ta’lim, interaktiv o‘qish, o‘z-o‘zini baholash
Sog‘lom bola ekotizimining asoslari: ovqatlanish, immunitet va rivojlanish
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarning immun tizimini mustahkamlash hamda konsentratsiya qobiliyatlarini rivojlantirishda oila, maktabgacha ta’lim tashkiloti va tabiat o‘rtasidagi hamkorlikka asoslangan yondashuvning ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot davomida zamonaviy oilalarda keng tarqalgan noto‘g‘ri ovqatlanish odatlari, sifatsiz shirinliklar hamda tez tayyor bo‘ladigan taomlarning bolalar salomatligiga salbiy ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, raqamli qurilmalardan haddan tashqari foydalanish natijasida yuzaga kelayotgan qaramlik muammosi hamda uning oldini olish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari sog‘lom ovqatlanish madaniyatini shakllantirish, bolalar immunitetini mustahkamlash hamda ularning diqqat va konsentratsiya qobiliyatlarini rivojlantirishda kompleks yondashuv muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi
immunitet ekotizimi, maktabgacha ta’lim, sog‘lom ovqatlanish, konsentratsiya, onalar maktabi, sifatsiz shirinliklar, raqamli savodxonlik
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida motor alaliyali bolalarni ruhiy va nutqiy rivojlantirish usullari
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida motor alaliyali bolalarning nutqiy va ruhiy rivojlanish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida motor alaliyali bolalarning nutqiy faoliyati, motor ko‘nikmalari hamda psixik rivojlanish xususiyatlari o‘rganilib, ularni rivojlantirishga qaratilgan samarali pedagogik yondashuvlar asoslab berilgan. Shuningdek, individual yondashuv, interfaol metodlar, sensor-motor mashqlar hamda motivatsiyani oshirishga qaratilgan mashg‘ulotlarning bolalarning nutqiy va psixik rivojlanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari maktabgacha ta’lim jarayonida motor alaliyali bolalar bilan ishlashda tizimli va kompleks pedagogik yondashuvlarni qo‘llash muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi
motor alaliya, nutq rivojlanishi, psixik rivojlanish, maktabgacha ta’lim, pedagogik yondashuvlar, sensor- motor mashqlar, interfaol metodlar, artikulyatsiya, kommunikativ ko‘nikmalar
Malakali sportchilarning kommunikativ qobiliyatlarini takomillashtirishda sotsiolingvistik yondashuv (gandbolchilar misolida)
Ushbu maqolada malakali gandbolchilarning kommunikativ qobiliyatlarini rivojlantirishda sotsiolingvistik yondashuvning ahamiyati hamda uning psixologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Gandbol o‘yinining yuqori tezkorligi, taktik qarorlarning qisqa vaqt ichida qabul qilinishi va sport jarayonidagi yuqori darajadagi jismoniy kontakt sportchilardan verbal va noverbal muloqot vositalarini mukammal egallashni talab etadi. Tadqiqotda xalqaro sport maydonlarida yuzaga keladigan madaniyatlararo muloqot muammolari hamda til to‘siqlarining sportchi psixologiyasiga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, gandbolchilarning sotsiolingvistik kompetensiyasini rivojlantirish orqali jamoaviy hamjihatlikni mustahkamlash, o‘zaro tushunishni oshirish va stressni samarali boshqarishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
sotsiolingvistik kompetensiya, gandbol, jamoaviy muloqot, noverbal kommunikatsiya, madaniyatlararo muloqot, psixologik to‘siqlar.
Katta guruh tarbiyalanuvchilarida kasb haqidagi dastlabki tasavvurlarni shakllantirish metodikasini innovatsion ekotizim sharoitida takomillashtirish
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarining katta guruh tarbiyalanuvchilarida kasb haqidagi dastlabki tasavvurlarni shakllantirish metodikasini innovatsion ekotizim sharoitida takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida kasbiy tasavvurlarni rivojlantirishning psixologik-pedagogik asoslari o‘rganilib, raqamli texnologiyalar, STEAM yondashuvi, interfaol o‘yinlar hamda integrativ ta’lim elementlariga asoslangan samarali metodik model ishlab chiqilgan. Tajriba-sinov ishlari natijalari taklif etilgan metodikaning amaliy samaradorligini tasdiqlab, tarbiyalanuvchilarning kasblarga nisbatan qiziqishi, bilim darajasi va ijtimoiy faolligi sezilarli darajada oshganligini ko‘rsatdi. Tadqiqot xulosalari maktabgacha ta’lim amaliyotida kasbga yo‘naltirish faoliyatini innovatsion asosda tashkil etishda muhim metodik tavsiyalar sifatida xizmat qiladi
maktabgacha ta’lim, katta guruh tarbiyalanuvchilari, kasbga yo‘naltirish, kasbiy tasavvurlar, innovatsion ekotizim, pedagogik metodika, raqamli texnologiyalar, STEAM yondashuvi, interfaol o‘yinlar
Maktabgacha ta’limda nutqni rivojlantirish jarayonida didaktik o‘yinlardan foydalanish metodikasi
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim jarayonida bolalar nutqini rivojlantirishda didaktik o‘yinlardan foydalanish metodikasining nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Maktabgacha yosh davri bolaning nutqiy, aqliy hamda ijtimoiy rivojlanishida muhim bosqich hisoblanadi. Shu sababli ushbu davrda nutqni shakllantirish va rivojlantirish ta’lim-tarbiya jarayonining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi. Bolalarning nutqiy faoliyatini faollashtirish, lug‘at boyligini kengaytirish, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirishda samarali pedagogik vositalardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda didaktik o‘yinlarning maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirishdagi o‘rni, ularning pedagogik imkoniyatlari hamda ta’lim jarayoniga integratsiyalash usullari yoritilgan. Shuningdek, nutqni rivojlantirish mashg‘ulotlarida qo‘llaniladigan didaktik o‘yinlarning turlari, ularning mazmuni hamda qo‘llash bosqichlari ilmiy-metodik jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot jarayonida kuzatish, tahlil qilish va pedagogik tajriba- sinov metodlaridan foydalanilib, didaktik o‘yinlarning bolalar nutq faolligi, so‘z boyligi hamda muloqot madaniyatini rivojlantirishga ijobiy ta’siri aniqlangan. Olingan natijalar maktabgacha ta’lim tashkilotlarida nutqni rivojlantirish mashg‘ulotlarini samarali tashkil etishda didaktik o‘yinlardan maqsadli hamda tizimli foydalanish muhim pedagogik omil ekanligini ko‘rsatadi. Mazkur maqola maktabgacha ta’lim pedagoglari hamda ushbu yo‘nalishda ilmiy izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar uchun metodik jihatdan ahamiyatli manba bo‘lib xizmat qiladi.
maktabgacha ta’lim, nutqni rivojlantirish, didaktik o‘yinlar, nutq faoliyati, pedagogik texnologiyalar, o‘yin metodlari, kommunikativ ko‘nikmalar, bolalar nutqi, mustaqil fikrlash, ta’lim jarayoni
Olimpiya shon-shuhrat muzeyi ayol xodimlari o‘rtasida sog‘lom turmush tarzi va sog‘lomlashtiruvchi jismoniy mashg‘ulotlarning ahamiyati
Mazkur maqolada sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va aholi salomatligini mustahkamlashning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni tahlil qilingan. Zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi natijasida insonning jismoniy faolligi kamayib, gipodinamiya va gipokineziya kabi holatlar keng tarqalayotgani ta’kidlangan. Tadqiqot jarayonida Olimpiya shon-shuhrat muzeyi ayol xodimlari o‘rtasida sog‘lomlashtiruvchi jismoniy mashg‘ulotlarga munosabatni aniqlash maqsadida o‘tkazilgan so‘rovnoma tahlili natijalari keltirilgan.
sog‘lomlashtirish, yurish, gipodinamiya, gipokineziya, xodim, kaloriya