Ta’lim va mehnat bozori o‘rtasidagi uzviylik va uzluksizlik masalalari: muammoning nazariy va amaliy jihatlari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22702797Аннотация
Maqolada ta’lim tizimi va mehnat bozori o‘rtasidagi nomutanosiblik muammosi an’anaviy malaka va ko‘nikmalarning
mos kelmasligi doirasidan kengroq - kompetensiyaning kognitiv, pedagogik va o‘zini o‘zi boshqarish mexanizmlari
nuqtayi nazaridan tahlil qilingan. Zamonaviy mehnat bozorida texnologik yangilanish sur’atlarining tezlashishi
natijasida ta’lim dasturlarida shakllantirilayotgan bilim va ko‘nikmalar bilan ish beruvchilar kutayotgan kasbiy faoliyat
o‘rtasidagi tafovut kuchayib bormoqda. Tadqiqotning maqsadi ta’lim–mehnat bozori uzilishining tarkibiy tuzilishini aniqlash
hamda uni qisqartirishning neyropedagogik va kompetensiyaviy mexanizmlarini nazariy jihatdan asoslashdan iborat. Tadqiqotda
konseptual tahlil, qiyosiy tahlil, ilmiy adabiyotlarni integrativ sintez qilish va rasmiy statistik ma’lumotlarni tahlil
qilish usullaridan foydalanildi. Natijada ta’lim-mehnat bozori nomutanosibligini uch darajada: 1) kvalifikatsion-strukturaviy;
2) funksional-kompetensiyaviy; 3) kognitiv-adaptiv uzilish sifatida talqin qilish taklif etildi. Uchinchi daraja doirasida kognitiv
poydevor (CF), pedagogik mediatsiya (PM), o‘zini o‘zi boshqarish vektori (SRV) va kasbiy avtonomiya (KOAK) o‘rtasidagi
funksional bog‘lanish asoslandi. Mazkur yondashuv ta’lim mazmunini mehnat bozori talablariga moslashtirish bilan
bir qatorda talabaning kasbiy vazifani mustaqil anglash, tahlil qilish, yangi vaziyatga transfer qilish va asoslangan qaror
qabul qilish qobiliyatini rivojlantirishni nazarda tutadi
Ключевые слова
ta’lim tizimi, mehnat bozori, skills mismatch, kompetensiya, neyropedagogika, neyrodiagnostika, neyrodidaktika, kognitiv transfer, o‘zini o‘zi boshqarish, kasbiy avtonomiyaБиблиографические ссылки
1. 1. Alhazbi, S., Al-ali, A., Tabassum, A., Al-Ali, A., Al-Emadi, A., Khattab, T., & Hasan, M. A. (2024). Using learning analytics
2. to measure self-regulated learning: A systematic review of empirical studies in higher education. Journal of Computer
3. Assisted Learning, 40(4), 1658-1674. https://doi.org/10.1111/jcal.12982
4. 2. Brun-Schammé, A., & Rey, M. (2021). A new approach to skills mismatch. OECD Productivity Working Papers, No. 24.
5. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/e9563c2a-en
6. 3. Chen, O., Paas, F., & Sweller, J. (2023). A Cognitive Load Theory approach to defining and measuring task complexity
7. through element interactivity. Educational Psychology Review, 35, 63. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09782-w
8. 4. Doulougeri, K., Vermunt, J. D., Bombaerts, G., & Bots, M. (2024). Challenge-based learning implementation in engineering
9. education: A systematic literature review. Journal of Engineering Education, 113(4), 1076-1106. https://doi.
10. org/10.1002/jee.20588
11. 5. Honorati, M., & Marguerie, A. (2021). Youth Employment in Uzbekistan: Opportunities and Challenges. World Bank.
12. 6. International Labour Organization. (2024). Global Employment Trends for Youth 2024: Decent Work, Brighter Futures.
13. Geneva: ILO. https://doi.org/10.54394/ZUUI5430
14. 7. International Labour Organization. (n.d.). Education and Mismatch Indicators: Concepts and Definitions. ILOSTAT.
15. 8. Leisman, G. (2023). Neuroscience in education: A bridge too far or one that has yet to be built. Brain Sciences, 13(1),
16. 40. https://doi.org/10.3390/brainsci13010040
17. 9. McGuinness, S., Pouliakas, K., & Redmond, P. (2017). How Useful Is the Concept of Skills Mismatch? Geneva: International
18. Labour Organization.
19. 10. Somers, M. A., Cabus, S. J., Groot, W., & van den Brink, H. M. (2019). Horizontal mismatch between employment and
20. field of education: Evidence from a systematic literature review. Journal of Economic Surveys, 33(2), 567-603. https://
21. doi.org/10.1111/joes.12271
22. 11. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Oliy taʼlim tashkilotlarini bitirgan talabalar soni. SIAT statistika
23. tizimi.
24. 12. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi. (2026, 14 iyul). Oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilari
25. bandligini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlar muhokama qilindi.
26. 13. World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025. Geneva: World Economic Forum.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
