MUAMMOLI TA’LIM ORQALI O‘QUVCHILARNING KOGNITIV KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK MEXANIZMLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22659312Аннотация
Mazkur maqolada muammoli ta’lim orqali o‘quvchilarning kognitiv kompetensiyalarini rivojlantirishning pedagogik
mexanizmlari nazariy va metodik jihatdan yoritiladi. Muammoli vaziyatlarni yaratish, bilishga yo‘naltirilgan savollarni
shakllantirish, taxminlarni ilgari surish, dalillarni tahlil qilish va refleksiv baholash jarayonlarining o‘quvchilar tafakkurini
rivojlantirishdagi o‘rni ochib beriladi. Tahlil pedagogik hamda psixologik adabiyotlarni o‘rganish, ilmiy qarashlarni
qiyoslash va umumlashtirishga asoslanadi. Kognitiv kompetensiyalar axborotni anglash, tahlil qilish, mavjud bilimlarni
yangi vaziyatlarda qo‘llash, asoslangan qarorlar qabul qilish va o‘z bilish faoliyatini boshqarish qobiliyatlarining o‘zaro
bog‘liq majmui sifatida talqin etiladi. Muammoli topshiriqlarning murakkabligini bosqichma-bosqich oshirish, pedagogik
ko‘makni o‘quvchi ehtiyojlariga moslashtirish, hamkorlikdagi izlanishni tashkil etish hamda jarayonga yo‘naltirilgan baholash
asosiy pedagogik mexanizmlar sifatida tizimlashtiriladi. Ularning samarali ishlashi o‘quvchilarning tayanch bilimlari,
yosh xususiyatlari, o‘quv motivatsiyasi va o‘qituvchining metodik tayyorgarligi bilan bog‘liq holda izohlanadi. O‘zbekiston
ta’lim sharoitida mazkur yondashuvni qo‘llash hamda pedagogika oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarni
muammoli
ta’limni loyihalashga tayyorlash bo‘yicha metodik tavsiyalar beriladi
Ключевые слова
Muammoli ta’lim, kognitiv kompetensiyalar, pedagogik mexanizmlar, muammoli vaziyat, tanqidiy fikrlash, mustaqil izlanish, refleksiya, metakognitiv ko‘nikmalar, pedagogik ko‘mak, hamkorlikda o‘rganish, formativ baholash.Библиографические ссылки
1. Dewey, J. (1910). How We Think. Boston: D. C. Heath & Co.
2. Bruner, J. S. (1960). The Process of Education. Cambridge, MA: Harvard University Press.
3. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard
University Press.
4. Barrows, H. S., & Tamblyn, R. M. (1980). Problem-Based Learning: An Approach to Medical Education. New York:
Springer Publishing Company.
5. Schmidt, H. G. (1983). Problem-based learning: Rationale and description. Medical Education, 17(1), 11–16.
6. Azizxo‘jayeva, N. N. (2006). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar
uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti.
7. Savery, J. R. (2006). Overview of problem-based learning: Definitions and distinctions. Interdisciplinary Journal of
Problem-Based Learning, 1(1), 9–20.
8. Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-based learning: What and how do students learn? Educational Psychology
Review, 16(3), 235–266.
9. Dochy, F., Segers, M., Van den Bossche, P., & Gijbels, D. (2003). Effects of problem-based learning: A meta-analysis.
Learning and Instruction, 13(5), 533–568.
10. Gijbels, D., Dochy, F., Van den Bossche, P., & Segers, M. (2005). Effects of problem-based learning: A meta-analysis
from the angle of assessment. Review of Educational Research, 75(1), 27–61.
11. Wood, D., Bruner, J. S., & Ross, G. (1976). The role of tutoring in problem solving. Journal of Child Psychology and
Psychiatry, 17(2), 89–100.
12. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285.
13. Kirschner, P. A., Sweller, J., & Clark, R. E. (2006). Why minimal guidance during instruction does not work: An analysis
of the failure of constructivist, discovery, problem-based, experiential, and inquiry-based teaching. Educational Psychologist,
41(2), 75–86.
14. Hmelo-Silver, C. E., Duncan, R. G., & Chinn, C. A. (2007). Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry
learning: A response to Kirschner, Sweller, and Clark (2006). Educational Psychologist, 42(2), 99–107.
15. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American
Psychologist, 34(10), 906–911.
16. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70.
17. Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy &
Practice, 5(1), 7–74.
18. Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112.
19. National Research Council. (2000). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School. Expanded Edition.
Washington, DC: National Academy Press.
20. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2018). How People Learn II: Learners, Contexts, and
Cultures. Washington, DC: The National Academies Press.
21. Bibliografik tekshiruvda Purdue universiteti, TDYU kutubxonasi va National Academies ma’lumotlaridan foydalanildi.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
