O‘zbek tilidagi lingvomadaniy kollokatsiyalarning assotsiativ-semantik xususiyatlari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21999509Ключевые слова:
kollokatsiya, lingvomadaniyat, assotsiativ semantika, konnotatsiya, lingvomadaniy konsept, milliy-madaniy mazmun, o‘zbek tiliАннотация
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi lingvomadaniy kollokatsiyalarning assotsiativ-semantik xususiyatlari tadqiq
etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi kollokatsiya tarkibidagi leksik komponentlarning birikma doirasida yuzaga keladigan
qo‘shimcha semantik, assotsiativ, konnotativ va milliy-madaniy mazmunini aniqlashdan iborat. Tadqiqot materiali sifatida
o‘zbek tilida faol qo‘llanadigan va milliy-madaniy mazmunni ifodalovchi oq, qora, non, duo, ko‘ngil, yuz, yo‘l, mehmon,
uyat, oriyat, baraka kabi birliklar ishtirokidagi kollokatsiyalar tanlandi. Tahlilda semantik komponent, kontekstual, lingvomadaniy
va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Kollokatsiyalarning semantik tuzilishi leksik ma’no → kollokatsion ma’no
→ assotsiativ ma’no → konnotativ ma’no → lingvomadaniy konsept modeli asosida izohlandi. Natijalar oq yo‘l, oq ko‘ngil,
qora kun, non topmoq, duo olmoq, ko‘nglini olmoq, yuzini yorug‘ qilmoq kabi birliklarda komponentlarning lug‘aviy ma’nosi
kengayib, milliy-madaniy mazmun hosil qilishini ko‘rsatdi. Kollokatsiyalar axloqiy-baholovchi, emotsional-psixologik, ijtimoiy-
madaniy, maishiy-madaniy, ramziy-obrazli va diniy-ma’naviy guruhlarga ajratildi. Tadqiqot natijalari o‘zbek tilidagi
lingvomadaniy kollokatsiyalarni kollektiv tajriba, qadriyat va madaniy tasavvurlarni aks ettiruvchi ko‘pqatlamli semantik
birliklar sifatida tavsiflash imkonini beradi
Библиографические ссылки
1. Benson, M., Benson, E., & Ilson, R. (1986). The BBI combinatory dictionary of English: A guide to word combinations.
John Benjamins.
2. Firth, J. R. (1957). Papers in linguistics 1934-1951. Oxford University Press.
3. Hamdamov, H. A. (2026). Collocation theory in English and Uzbek from a contrastive and corpus-informed perspective.
International Journal of Literature and Languages, 6(3), 101-111. https://doi.org/10.37547/ijll/Volume06Issue03-21
4. Hoey, M. (2005). Lexical priming: A new theory of words and language. Routledge.
5. Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A practical introduction (2nd ed.). Oxford University Press.
6. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/
9780226470993.001.0001
7. Lewis, M. (Ed.). (2000). Teaching collocation: Further developments in the lexical approach. Language Teaching Publications.
8. Moon, R. (1995). Collocations and cultural connotations of common words. Linguistics and Education, 7(4), 379-390.
https://doi.org/10.1016/0898-5898(95)90011-X
9. Rahmatullayev, Sh. (1978). O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. O‘qituvchi.
10. Sharifian, F. (Ed.). (2017). Advances in cultural linguistics. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-10-4056-6
11. Shomaqsudov, A. Sh., & Shorahmedov, Sh. Sh. (1983). O‘zbek tili frazeologiyasi. O‘qituvchi.
12. Sinclair, J. (1991). Corpus, concordance, collocation. Oxford University Press.
13. Urinova, N. U. (2023). Classification of collocations of English and Uzbek languages. European International Journal
of Multidisciplinary Research and Management Studies, 3(5), 111-114. https://doi.org/10.55640/eijmrms-03-05-21
14. Wierzbicka, A. (1992). Semantics, culture, and cognition: Universal human concepts in culture-specific configurations.
Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195073256.001.0001
15. Wierzbicka, A. (1997). Understanding cultures through their key words: English, Russian, Polish, German, and Japanese.
Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195088359.001.0001
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.