Sun’iy intellekt bilan ishlash jarayonida o‘quvchilarning kognitiv mustaqilligi va metakognitiv nazoratining pedagogik-psixologik determinantlari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21874014Ключевые слова:
sun’iy intellekt, kognitiv mustaqillik, metakognitiv nazorat, pedagogik determinantlar, psixologik determinantlar, refleksiya, tanqidiy fikrlash, raqamli kompetentlik, o‘z-o‘zini boshqarish, mustaqil ta’lim, ta’lim texnologiyalariАннотация
Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalaridan ta’lim jarayonida foydalanish sharoitida o‘quvchilarning
kognitiv mustaqilligi hamda metakognitiv nazoratini shakllantirishga ta’sir etuvchi pedagogik va psixologik determinantlar
tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellekt vositalarining o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammolarni hal etish strategiyalarini
tanlashi, o‘z bilimini monitoring qilish va o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni yoritilgan.
Shuningdek, motivatsiya, refleksiya, tanqidiy fikrlash, raqamli kompetentlik, o‘quv muhiti hamda o‘qituvchining pedagogik
qo‘llab-quvvatlashi kabi omillarning kognitiv mustaqillik va metakognitiv nazorat rivojlanishiga ta’siri ilmiy jihatdan
asoslanadi. Maqolada sun’iy intellektdan samarali foydalanish orqali o‘quvchilarda yuqori darajadagi intellektual faollik,
mas’uliyatli qaror qabul qilish va uzluksiz o‘rganish kompetensiyalarini shakllantirish bo‘yicha nazariy xulosalar hamda
amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Библиографические ссылки
1. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W. H. Freeman.
2. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American
Psychologist, 34(10), 906–911. https://doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.906
3. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://
doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2
4. Luckin, R. (2018). Machine learning and human intelligence: The future of education for the 21st century. London,
England: UCL IOE Press.
5. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching
and learning. Boston, MA: Center for Curriculum Redesign.
6. Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence
applications in higher education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(39).
https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
7. UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. Paris: UNESCO.
8. UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Paris: UNESCO.
9. OECD. (2021). Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with AI, Blockchain and Robots. Paris: OECD
Publishing.
10. OECD. (2023). OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. Paris:
OECD Publishing.
11. Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., … & Kasneci, G. (2023). ChatGPT
for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences,
103, 102274.
12. OpenAI. (2025). Teaching with AI: Educator guidance for effective and responsible use of artificial intelligence. OpenAI.
13. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-637-son1 Toshkent.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi.“2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida” PF-60-son2 Farmoni. Toshkent.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024). Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish va raqamli transformatsiyani
jadallashtirishga oid normativ-huquqiy hujjatlar to‘plami. Toshkent.
16. Ministry of Digital Technologies of the Republic of Uzbekistan. (2024). Artificial intelligence development initiatives in
Uzbekistan. Tashkent.
17. Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology,
19(4), 460–475.
18. Winne, P. H., & Azevedo, R. (2015). Metacognition. In J. D. Wright (Ed.), International Encyclopedia of the Social &
Behavioral Sciences (2nd ed., pp. 186–193). Elsevier.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.