Sun’iy intellekt bilan ishlash jarayonida o‘quvchilarning kognitiv mustaqilligi va metakognitiv nazoratining pedagogik-psixologik determinantlari

Авторы

  • Muslima Saliiyeva Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21874014

Ключевые слова:

sun’iy intellekt, kognitiv mustaqillik, metakognitiv nazorat, pedagogik determinantlar, psixologik determinantlar, refleksiya, tanqidiy fikrlash, raqamli kompetentlik, o‘z-o‘zini boshqarish, mustaqil ta’lim, ta’lim texnologiyalari

Аннотация

Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalaridan ta’lim jarayonida foydalanish sharoitida o‘quvchilarning
kognitiv mustaqilligi hamda metakognitiv nazoratini shakllantirishga ta’sir etuvchi pedagogik va psixologik determinantlar
tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellekt vositalarining o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammolarni hal etish strategiyalarini
tanlashi, o‘z bilimini monitoring qilish va o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni yoritilgan.
Shuningdek, motivatsiya, refleksiya, tanqidiy fikrlash, raqamli kompetentlik, o‘quv muhiti hamda o‘qituvchining pedagogik
qo‘llab-quvvatlashi kabi omillarning kognitiv mustaqillik va metakognitiv nazorat rivojlanishiga ta’siri ilmiy jihatdan
asoslanadi. Maqolada sun’iy intellektdan samarali foydalanish orqali o‘quvchilarda yuqori darajadagi intellektual faollik,
mas’uliyatli qaror qabul qilish va uzluksiz o‘rganish kompetensiyalarini shakllantirish bo‘yicha nazariy xulosalar hamda
amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Биография автора

  • Muslima Saliiyeva

    Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi

Библиографические ссылки

1. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W. H. Freeman.

2. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American

Psychologist, 34(10), 906–911. https://doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.906

3. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://

doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2

4. Luckin, R. (2018). Machine learning and human intelligence: The future of education for the 21st century. London,

England: UCL IOE Press.

5. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching

and learning. Boston, MA: Center for Curriculum Redesign.

6. Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence

applications in higher education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(39).

https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0

7. UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. Paris: UNESCO.

8. UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Paris: UNESCO.

9. OECD. (2021). Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with AI, Blockchain and Robots. Paris: OECD

Publishing.

10. OECD. (2023). OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. Paris:

OECD Publishing.

11. Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., … & Kasneci, G. (2023). ChatGPT

for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences,

103, 102274.

12. OpenAI. (2025). Teaching with AI: Educator guidance for effective and responsible use of artificial intelligence. OpenAI.

13. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-637-son1 Toshkent.

14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi.“2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning

taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida” PF-60-son2 Farmoni. Toshkent.

15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024). Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish va raqamli transformatsiyani

jadallashtirishga oid normativ-huquqiy hujjatlar to‘plami. Toshkent.

16. Ministry of Digital Technologies of the Republic of Uzbekistan. (2024). Artificial intelligence development initiatives in

Uzbekistan. Tashkent.

17. Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology,

19(4), 460–475.

18. Winne, P. H., & Azevedo, R. (2015). Metacognition. In J. D. Wright (Ed.), International Encyclopedia of the Social &

Behavioral Sciences (2nd ed., pp. 186–193). Elsevier.

Опубликован

2026-08-03

Как цитировать

Sun’iy intellekt bilan ishlash jarayonida o‘quvchilarning kognitiv mustaqilligi va metakognitiv nazoratining pedagogik-psixologik determinantlari. (2026). MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 4(8), 371-376. https://doi.org/10.5281/zenodo.21874014