Ko‘zi ojiz talabalarni cholg‘u chalishga o‘rgatishda Brayl notasining o‘rni va pedagogik samaradorligi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21526571Ключевые слова:
Brayl musiqa notasi; ko‘zi ojiz talabalar; cholg‘u ijrochiligiga o‘rgatish; inklyuziv ta’lim; maxsus pedagogika; mustaqil ta’lim; musiqiy xotira; musiqa ta’limida yordamchi texnologiyalarАннотация
Mazkur maqolada ko‘zi ojiz va zaif ko‘ruvchi talabalarni cholg‘u chalishga o‘rgatishda Brayl notasining o‘rni
va pedagogik samaradorligi tahlil qilinadi. Dunyo miqyosida inklyuziv ta’limga e’tibor kuchayib borayotganiga qaramay,
ko‘zi ojiz o‘quvchilarni Brayl musiqa notasi orqali cholg‘u chalishga o‘rgatishning o‘ziga xos metodik masalalari, xususan,
rubob va dutor kabi milliy cholg‘ular bo‘yicha, hanuzgacha yetarli darajada o‘rganilmagan. Tadqiqotning maqsadi ko‘zi
ojiz talabalarda cholg‘u ijrochiligi ko‘nikmalarini rivojlantirishda Brayl notasi va innovatsion texnologiyalarning pedagogik
samaradorligini aniqlash hamda ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdir. Tadqiqot
tarixiy-pedagogik adabiyotlarning nazariy tahliliga, empirik metodlarga (ixtisoslashtirilgan musiqa maktablarida kuzatish,
suhbat va darslarni monitoring qilish) hamda to‘plangan materialni sharhlashning analitik metodlariga tayanadi. Natijalar
shuni ko‘rsatadiki, Brayl musiqa notasi taktil idrok, eshitish xotirasi va motor koordinatsiyasini birlashtiruvchi murakkab
metodik vosita sifatida namoyon bo‘ladi, bosqichma-bosqich o‘qitish metodikasi hamda integrativ “Brayl-Audio-Ijro-Tahlil”
modeli esa o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini, musiqiy xotirasini va motivatsiyasini sezilarli darajada mustahkamlaydi.
Maqolada xulosa qilinishicha, Brayl notasi ko‘zi ojiz talabalarni cholg‘u ijrochiligiga o‘rgatishda samarali
pedagogik vosita bo‘lib, uni milliy cholg‘ularni o‘qitishga hamda inklyuziv ta’lim amaliyotining kengroq doirasiga tatbiq
etish tavsiya etiladi.
Библиографические ссылки
1. Abdullin, E. B., & Nikolaeva, E. V. (2004). Teoriya muzykal’nogo obrazovaniya [Musiqiy ta’lim nazariyasi]. Moskva:
Akademiya.
2. Braille, L. (1829). Method of writing words, music, and plain songs by means of dots, for use by the blind and arranged
for them. Paris.
3. Corn, A. L., & Koenig, A. J. (2010). Foundations of low vision: Clinical and functional perspectives. New York: AFB
Press.
4. Dancing Dots. (n.d.). An introduction to music for the blind student. https://www.dancingdots.com/prodesc/currdet.htm
saytidan olindi.
5. Encyclopaedia Britannica. (n.d.). Braille writing system. https://www.britannica.com/topic/Braille-writing-system saytidan
olindi.
6. Hallahan, D. P., Kauffman, J. M., & Pullen, P. C. (2018). Exceptional learners: An introduction to special education.
Boston: Pearson.
7. Hallam, S. (2006). The psychology of music teaching and learning. London: Institute of Education.
8. Hasanboyev, J., va boshq. (2011). Pedagogika. Toshkent: Fan va texnologiya.
9. Holbrook, M. C., & Koenig, A. J. (2000). Foundations of education for blind and visually handicapped children and
youth. New York: AFB Press.
10. Ishmuhamedov, R., Abduqodirov, A., & Pardayev, A. (2008). Ta’limda innovatsion texnologiyalar. Toshkent: Iste’dod.
11. Krolick, B. (1998). How to read Braille music: An introduction. Washington, DC: Library of Congress.
12. Levitin, D. J. (2006). This is your brain on music. New York: Dutton.
13. Library of Congress, National Library Service. (n.d.). Music services and materials for blind and print disabled readers.
https://www.loc.gov/nls/services-and-resources/music-service-and-materials/ saytidan olindi.
14. Lowenfeld, B. (1973). The visually handicapped child in school. New York: John Day Company.
15. McCann, R. (2009). Whoʻs afraid of Braille music? A short introduction to music Braille. Opus Technologies.
16. Musurmonova, O. (2016). Pedagogik tadqiqot metodologiyasi. Toshkent: Oʻqituvchi.
17. Nazaykinsky, E. V. (1972). Psikhologiya muzykal’nogo vospriyatiya [Musiqiy idrok psixologiyasi]. Moskva: Muzyka.
18. Perkins School for the Blind. (n.d.). Louis Braille collection. https://www.perkins.org/finding-aid/louis-braille-collection/
saytidan olindi.
19. Perkins School for the Blind. (n.d.). Reading and writing: The emergence of Braille. https://www.perkins.org/ saytidan
olindi.
20. Petrushin, V. I. (2008). Muzykal’naya psikhologiya [Musiqa psixologiyasi]. Moskva: Akademicheskiy proekt.
21. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. (2017). Oʻzbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish boʻyicha Harakatlar
strategiyasining beshta ustuvor yoʻnalishi toʻgʻrisida (PF-4947-son Farmon).
22. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. (2020). Maxsus ta’lim ehtiyojiga ega bolalarni tarbiyalash va ularga ta’lim berish
tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida (PQ-4860-son Qaror).
23. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022). Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida (PF-60-son
Farmon).
24. Oʻzbekiston Respublikasi. (2020). Nogironligi boʻlgan shaxslarning huquqlari toʻgʻrisida qonun (OʻRQ-641-son Qonun).
25. Oʻzbekiston Respublikasi. (2020). Ta’lim toʻgʻrisida qonun (OʻRQ-637-son Qonun).
26. Sacks, O. (2007). Musicophilia: Tales of music and the brain. New York: Knopf.
27. Taesch, R. (2006). An introduction to music for the blind student: A method for teaching sighted music teachers.
Bridgeport, CT: National Resource Center for Blind Musicians.
28. Toliqov, Oʻ., & Usmonboyeva, M. (2006). Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. Toshkent: Fan.
29. UNESCO. (2017). Inclusive education guidelines. Paris: UNESCO Publishing.
30. Warren, D. H. (1994). Blindness and children: An individual differences approach. Cambridge: Cambridge University
Press.
31. Xodjayev, B. X. (2017). Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: Sano-standart.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
