Stereometriya darslarida o‘quvchilarning fazoviy tasavvurini va tasvirlash savodxonligini 3D modellashtirish vositasida rivojlantirish
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21242854Ключевые слова:
aniqlovchi pretest, geometrik ifodalash ko‘nikmasi, kompyuter modeli, makoniy idrok, shakllantiruvchi intervensiya.Аннотация
Maqsad - stereometriya darslarida 3D modellashtirish vositalari yordamida o‘quvchilarning fazoviy tasavvuri
va tasvirlash savodxonligini birgalikda rivojlantirish imkoniyatini tekshirish. Bu muammo geometriya bo‘limida
mavhum shakllarni ko‘rish va ularni aniq tasvirga aylantirish jarayoni ko‘pincha bir-biridan ajralgan holda kechishi bilan
bog‘liq. Metodlar - tasodifiy taqsimlangan oldingi-keyingi nazorat guruhi dizayni, psixometrik test, tizimli kuzatuv, Cronbach
alfa bilan ishonchlilik tekshiruvi va dispersiya tahlili qo‘llanildi. O‘lchov vositasi ichki muvofiqligi Cronbach alfa ≥ 0,70
mezoniga mos deb baholandi. Natijalar - kirish testida guruhlar orasida sezilarli tafovut kuzatilmadi, biroq shakllantiruvchi
bosqichdan keyin tajriba guruhida ko‘rsatkichlar barqaror oshdi. 3-jadvaldagi guruhlararo taqqoslash chiqish testida
kuchli farqni ochdi: Cohen d = 1,14 va p < 0,001. Bu qiymatlar 3D modellar bilan ishlash fazoviy obrazni tezroq tiklash,
shaklning o‘zaro bog‘langan qismlarini ajratish va tasvirni aniq chizishga o‘tishni yengillashtirganini ko‘rsatdi. Xulosa - 3D
modellashtirish stereometriyada faqat ko‘rgazmali vosita emas, balki fazoviy tafakkur va grafik ifodani birlashtiruvchi didaktik
mexanizm sifatida samarali ishlaydi. Tadqiqotning ilmiy hissasi 3D vosita uchun diagnostika–shakllantirish–nazorat
ketma-ketligiga tayangan o‘quv modeli taklif etilganida namoyon bo‘ladi; uni keyingi bosqichda turli sinflarda sinab ko‘rish
maqsadga muvofiq.
Библиографические ссылки
1. Joʻrayev R.X., Meliboev A.A. Geometriya darslarida 3D modellashtirish vositalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari
// Taʻlim, fan va innovatsiya. - 2022. - №2. - B. 34-41.
2. Toshmatova Z.T. Stereometriya oʻqitishda oʻquvchilarning fazoviy tasavvurini rivojlantirish metodikasi // Pedagogik
mahorat. - 2021. - №4. - B. 56-61.
3. Begmatov S.S., Qodirova N.K. Stereometriya oʻqitishda virtual va 3D muhitlarning didaktik samarasi // Taʻlim va innovatsion
tadqiqotlar. - 2024. - №3. - B. 14-21.
4. Toshmatova Z.T., Meliboev A.A. Fazoviy tasavvur va tasvirlash savodxonligini rivojlantirishda 3D modeldan foydalanish
// Taʻlim, fan va innovatsiya. - 2023. - №3. - B. 27-33.
5. Лебедев В.В., Кузнецова Е.А. Развитие пространственного мышления школьников на уроках стереометрии
с использованием 3D-моделирования // Вестник Московского университета. Серия 20: Педагогическое
образование. - 2022. - №4. - С. 45-53.
6. Nurbayeva D.B., Atamatov J.J. Stereometriya mavzularini oʻqitishda raqamli didaktik vositalar samaradorligi // Pedagogik
taʻlim. - 2024. - №1. - B. 45-52.
7. Meliboev A.A., Haydarova M.M. 3D modellashtirish asosida geometriya darslarini tashkil etish // Taʻlim, fan va innovatsiya.
- 2021. - №4. - B. 19-26.
8. Qodirov B.B., Begmatov S.S. Matematika taʻlimida vizualizatsiya va modellashtirish texnologiyalarining oʻrni // Taʻlim
va innovatsion tadqiqotlar. - 2023. - №1. - B. 22-29.
9. Смирнова И.В., Петрова Н.А. Визуализация геометрических объектов как средство формирования
пространственных представлений учащихся // Известия Российского государственного педагогического
университета им. А.И. Герцена. - 2021. - №201. - С. 88-96.
10. Hegarty M., Smallman H.S., Stull A.T. Spatial abilities and learning from visualizations // Cognitive Research: Principles
and Implications. - 2021. - Vol.6. - №1. - P. 1-18. DOI: 10.1186/s41235-021-00284-0
11. Stull A.T., Hegarty M. Learning with visualizations: The role of spatial ability and mental rotation // Educational Psychology
Review. - 2022. - Vol.34. - №3. - P. 789-821. DOI: 10.1007/s10648-022-09645-1
12. Muslimov N.A., Nurbayeva D.B. Pedagogik taʻlimda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish metodikasi
// Pedagogik taʻlim. - 2021. - №3. - B. 12-18.
13. Joʻrayev R.X. Oʻquvchilarning fazoviy tasavvurini shakllantirishda interaktiv geometrik muhitlardan foydalanish // Pedagogik
mahorat. - 2022. - №2. - B. 31-37.
14. Atamatov J.J., Qodirova N.K. Geometriya taʻlimida oʻquvchilarning kognitiv faolligini oshirishda vizual vositalar // Pedagogik
mahorat. - 2024. - №1. - B. 40-46.
15. Иванова Е.П., Соколова Т.В. Методика формирования пространственного воображения у школьников
средствами компьютерного моделирования // Журнал Aпедагогических исследований. – 2024. - №1. - С. 15-24.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
