O‘zbek bolalar folklorining etnopsixolingvistik jihatlari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20697461Ключевые слова:
bolalar folklori, etnopsixologiya, lingvomadaniyat, ijtimoiy adaptatsiya, zoomorfik etalonlar, kognitiv tahlil, milliy o‘zlik.Аннотация
Mazkur ilmiy maqola millatning etnopsixologik xususiyatlarini tizimli hamda konseptual jihatdan tadqiq
etishga xizmat qiluvchi eng muhim va fundamental manbalardan biri sifatida xalq og‘zaki ijodi namunalarining lingvistik
tahliliga bag‘ishlanadi. Ma’lumki, xalq og‘zaki ijodi namunalarida muayyan etnosning etnopsixologik tabiati, o‘ziga xos
urf-odatlari, asriy an’analari va tarixiy xotiralari chuqur badiiy shakllarda aks etadi. Ushbu maqolada bolalar folklorining
etnopsixologik va lingvomadaniy xususiyatlari hamda ularning yosh avlod ruhiy, intellektual hamda ijtimoiy rivojlanishidagi
fundamental ahamiyati har tomonlama, fundamental usullar yordamida tahlil qilingan. Tadqiqotning bosh maqsadi
xalq og‘zaki ijodi namunalarida yaqqol aks etgan milliy etalonlar va hayvonlar timsolidagi turg‘un o‘xshatishlarni qiyosiy-
lingvistik hamda kognitiv jihatdan tizimli va izchil ravishda yoritishdan iboratdir. Maqolada bolalar qo‘shiqlari va folklor
matnlarida faol qo‘llaniladigan erkalash-kichraytirish shakllari bolaning ilk ijtimoiy adaptatsiyasini hamda lingvistik ijtimoiylashuv
jarayonini muvaffaqiyatli ta’minlovchi yetakchi omil ekanligi aniq dalillar bilan ilmiy asoslab berilgan. Shuningdek,
maqolada bolalar folklori va matnlarining lingvomadaniy hamda funksional-semantik xususiyatlari nafaqat milliy tilshunoslikda,
balki mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar tomonidan ham keng ko‘lamda o‘rganilganligi tahliliy jihatdan tushuntirib
o‘tilgan. Maqolaning asosiy ilmiy yangiligi o‘zbek va boshqa tillar tizimidagi zoomorfik etalonlarning qiyosiy-mental hamda
kognitiv tahlili misolida, aniq lingvistik faktlar va empirik materiallar vositasida ochib berilganligida ko‘rinadi. Muallif bolalar
folklori shunchaki oddiy badiiy-estetik vosita bo‘lib qolmasdan, balki o‘sib kelayotgan yosh avlod ongida milliy dunyoqarash
ssenariylarini shakllantiruvchi o‘ziga xos lingvistik va psixologik mexanizm ekanligini alohida ta’kidlaydi. Tadqiqot
davomida chuqur tahlillar natijasida aniqlanishicha, folklor matnlaridagi zoomorfizmlar va milliy-madaniy ramzlar bolaning
kognitiv rivojlanish jarayonida o‘ziga xos lingvomadaniy belgi va kod vazifasini o‘taydi
Библиографические ссылки
1. Azatova, G. (2026). Xorazm bolalar folklori leksikasining funksional-semantik tadqiqi va madaniy identitet masalasi.
Science Time, 4(5/2), 47–50.
2. Botirov, B. M. (2011). O‘zbek mentalitetining psixologik xususiyatlari. Toshkent: TDPU. 37–45-betlar.
3. Бойко Л. Культурно маркированное содержание устойчивых сравнений русского языка: автореф. дис. ... канд.
филол. наук. – Волгоград, 2000. – С. 11.
4. Eshboltayev, B. J. (2025). A psycholinguistic study of Uzbek children’s speech. Conference of Modern Science and
Pedagogy, 1(7), 694–696.
5. Jo‘rayev, M., Ergashev, R. (2008). O‘zbek folklorshunosligi asoslari. Toshkent: Fan.
6. Mahmudov, N., Xudoyberganova, D. (2013). O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati. Toshkent: Ma’naviyat.
7. Safarov, O. (1984). O‘zbek bolalar folklori. Toshkent: O‘qituvchi.
8. Shomaqsudov, Sh., Shorahmedov, Sh. (1990). Hikmatnoma: O‘zbek maqollarining izohli lug‘ati. Toshkent
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
