Generativ sun’iy intellekt vositalarining oliy ta’lim talabalarining tanqidiy tafakkuriga ta’siri

Авторы

  • Oybek Ikromov Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20321782

Ключевые слова:

generativ sun’iy intellekt, tanqidiy tafakkur, kognitiv offloading, oliy ta’lim, kognitiv qarz, metakognitiv refleksiya.

Аннотация

Generativ sun’iy intellekt (GSI) vositalari – ChatGPT, Gemini, Copilot va boshqalar – oliy ta’lim tizimida
keng qo‘llanilmoqda. Tadqiqotda GSI vositalarining talabalar tanqidiy tafakkuriga ta’siri, ayniqsa, kognitiv offloading effekti
hamda uning uzoq muddatli oqibatlari ilmiy jihatdan tahlil qilindi. 2024–2026-yillarda o‘tkazilgan empirik tadqiqotlar, jumladan,
so‘rovnomalar, EEG eksperimentlari va meta-tahlillar natijalari asosida GSI vositalaridan nazoratsiz foydalanish
tanqidiy tafakkur darajasining pasayishiga va “kognitiv qarz” shakllanishiga olib kelishi aniqlandi. Tadqiqot natijalari haftasiga
besh martadan ortiq GSI vositalaridan foydalanish tanqidiy tafakkur ko‘rsatkichlarini 25–35 % gacha kamaytirishi
mumkinligini ko‘rsatdi. Shuningdek, GSI vositalaridan ta’lim jarayonida “fikrlash o‘rnini bosuvchi” emas, balki “intellektual
yordamchi” sifatida foydalanish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.

Биография автора

  • Oybek Ikromov

    Navoiy davlat universiteti “Pedagogika” kafedrasi PhD, dots

Библиографические ссылки

1. Lee, H.P.H. et al. (2025). The Impact of Generative AI on Critical Thinking. Microsoft Research, 1–84.

2. Gerlich, A. (2025). AI Tools May Weaken Critical Thinking Skills. Societies, 15(1), 6. https://doi.org/10.3390/

soc15010006

3. Gerlich, A. (2025). Frequent Use of AI Tools Corrodes Critical Thinking. Societies, 130–148.

4. Kosmyna, N. et al. (2025). Your Brain on ChatGPT. MIT Media Lab & arXiv.

5. Risko, E.F., & Gilbert, S.J. (2016). Cognitive Offloading. Trends in Cognitive Sciences.

6. Nasr, N.R. et al. (2025). Exploring the Impact of Generative AI ChatGPT. Education Sciences.

7. Tian, J., & Zhang, Y. (2025). Cognitive Offloading in Higher Education. Computers & Education.

8. Li, C. (2026). The Cognitive Impact of ChatGPT. Computers and Education: Artificial Intelligence.

9. Lodge, J.M. et al. (2026). Generative AI and Critical Thinking: A Systematic Review. UTS Report.

10. Chukwuere, J.E. (2025). AI Dependence and Metacognition. Journal of Contemporary Educational Practice Research

Опубликован

2026-05-01

Как цитировать

Generativ sun’iy intellekt vositalarining oliy ta’lim talabalarining tanqidiy tafakkuriga ta’siri. (2026). MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 4(5). https://doi.org/10.5281/zenodo.20321782