O‘zbekistonning janubiy hududlarida O‘rta Osiyo toshbaqasi (Testudo horsfieldii)ning bioekologik xususiyatlari va muhofazasi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20196107Ключевые слова:
O‘rta Osiyo toshbaqasi, Testudo horsfieldii, Agrionemys horsfieldii, bioekologiya, janubiy O‘zbekiston, Surxondaryo, Qashqadaryo, cho‘l ekotizimi, ovqatlanish selektivligi, populyatsiya zichligi, brakonerlik, CITES, ko‘paytirish fermalari, muhofaza choralari, ranching, Qizil kitob.Аннотация
O‘zbekiston Respublikasining janubiy hududlarida, asosan Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlarining
tog‘ oldi hamda cho‘l landshaftlarida tarqalgan O‘rta Osiyo toshbaqasi (Testudo horsfieldii, sinonimi Agrionemys horsfieldii)
ning bioekologik xususiyatlari ilmiy jihatdan chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda turning tarqalishi, yashash joylari,
ovqatlanish selektivligi, faoliyat sikli, ko‘payish biologiyasi va populyatsiya zichligi masalalari yoritilgan. Shuningdek,
turning antropogen tahdidlari – brakonerlik, yashash joylarining o‘zlashtirilishi va chorvachilik bosimi – hamda muhofaza
choralari, jumladan O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilishi, CITES talablari va ko‘paytirish fermalarining ahamiyati ko‘rib
chiqilgan. Maqola 2002–2025-yillardagi o‘zbek va xalqaro tadqiqotlar asosida tayyorlangan bo‘lib, janubiy hududlarning
o‘ziga xos ekologik sharoitlarini hisobga olgan holda kompleks tahlilni taqdim etadi. Olingan natijalar tur populyatsiyasining
kamayishiga qarshi samarali muhofaza strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi
mumkin.
Библиографические ссылки
1. S. Dadayev, Q. Saparov. Zoologiya (xordalilar). Toshkent, 2009.
2. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi. II jild: Hayvonlar. Toshkent, 2019 va keyingi nashrlar.
3. CITES Secretariat. Testudo horsfieldii from Uzbekistan. SC78 Doc. 35.1. 2024–2025.
4. Kashkarov R. D. va boshqalar. Experiences with the conservation of the Central Asian tortoise during the construction
of PV plants in Uzbekistan // Trudy Zoologicheskogo instituta RAN. 2025.
5. Xaqberdiyeva Sh. T. Zamonaviy ilg‘or xorijiy tajribalar asosida qon aylanish tizimi mavzusini o‘qitishda innovatsion
pedagogik texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. 2025. 3(12). 16–19. https://
doi.org/10.5281/zenodo.17991257
6. Haqberdiyeva S. T. The role of pedagogy and psychology in improving the methodology of teaching biology based on
a general approach to secondary schools // Texas Journal of Multidisciplinary Studies. 2022. Vol. 6. P. 115–118.
7. Haqberdiyeva S. T. Improving the teaching methods of biology in general secondary schools on the basis of a competency-
based approach // Academicia Globe. 2022. Vol. 3. No. 03. P. 132–136.
8. Tursunaliyevna H. S., Nozima A. Effectiveness of using innovative technologies in teaching the morphology of bacteria
// Journal of Universal Science Research. 2023. Vol. 1. No. 10. P. 60–66.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
