Bulutli Web-Gat texnologiyalari muhitida talabalarning fazoviy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish: kvazi-eksperimental tadqiqot natijalari
DOI:
https://doi.org/10.5281/Ключевые слова:
Web-GAT, bulutli texnologiyalar, fazoviy fikrlash, topografiya, kvazi-eksperiment, oliy ta’lim, ArcGIS OnlineАннотация
Bugungi raqamli transformatsiya sharoitida oliy ta’lim muassasalari nafaqat nazariy bilim berish, balki
amaliy-innovatsion markazlarga (Universitet 3.0) aylanishi lozim. Bu esa talabalardan, o‘z navbatida, fazoviy ma’lumotlar
bilan ishlash bo‘yicha real ko‘nikmalarni talab qilmoqda. Biroq an’anaviy o‘qitish usullari va cheklangan lokal dasturlar
talabalarning jamoaviy ishlash hamda ma’lumotlarni real vaqt rejimida tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirishda yetarli samaradorlik
bermayapti. Mazkur maqolada ushbu bo‘shliqni to‘ldirish maqsadida bulutli Web-GAT (Web-GIS) texnologiyalarining
o‘quv jarayoniga ta’siri va uning metodik afzalliklari ilmiy asoslab beriladi. Tadqiqot 2023-2024 o‘quv yili davomida
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti talabalari ishtirokida, kvazi-eksperimental dizayn asosida
o‘tkazildi. Talabalarning fazoviy fikrlash darajasini aniqlash uchun xalqaro miqyosda tan olingan STAT (Spatial Thinking
Ability Test) metodikasidan foydalanildi. Tadqiqot jarayonida ArcGIS Online va QGIS Cloud kabi platformalar yordamida
auditoriya va masofaviy ta’limni uyg‘unlashtiruvchi yangi integratsiyalashgan model sinovdan o‘tkazildi. Statistik tahlillar
shuni ko‘rsatdiki, bulutli texnologiyalar yordamida bilim olgan talabalarning natijalari an’anaviy guruhdagilarga qaraganda
sezilarli darajada yuqori bo‘ldi ($p < 0.05$). Xususan, talabalarning murakkab topografik relyeflarni vizuallashtirish va
geofazoviy bog‘liqliklarni mustaqil aniqlash qobiliyati 22-25% ga yaxshilandi. Maqola yakunida Web-GAT platformalarini
o‘quv dasturlariga bosqichma-bosqich kiritish, GeoAI (sun’iy intellekt) elementlarini qo‘llash hamda pedagoglarning
TPACK (texnologik-pedagogik) bilimlarini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar tizimlashtirilgan.
Библиографические ссылки
1. Abayev S.A. Markaziy Osiyo mintaqaviy geografik ma’lumotlarini raqamlashtirishning metodik asoslari // O‘zbekiston
Geografiya jamiyati axborotnomasi. – 2023. – 64(2). – B. 45–52.
2. Hafizov X.R. Andragogik yondashuv asosida mediakompetentlikni rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari // Pedagogik
mahorat. – 2024. – № 4. – B. 112–118.
3. Hsu H.P., Tsai B.W., Chen C.M. Teaching topographic map skills with Google Earth in a high school classroom //
Journal of Geography. – 2021. – Vol. 120 (1). – P. 3–15. https://doi.org/10.1080/00221341.2020.1833018
4. Jo I., Bednarz S.W. Developing a strategy to evaluate questions that promote spatial thinking in world geography textbooks
// Journal of Geography. – 2004. – Vol. 103 (6). – P. 269–271.
5. Mirzaliyev R.Q. Oliy ta’limda kartografik ma’lumotlarni tahlil qilishda bulutli texnologiyalarning o‘rni // Geodeziya va
kartografiya muammolari. – 2022. – № 3. – B. 18–24.
6. National Research Council. Learning to think spatially: GIS as a support system in the K-12 curriculum. – National
Academies Press, 2006. https://doi.org/10.17226/11019
7. Niyazova N.A. Integratsiyalashgan axborot-ta’lim muhitida bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarini pedagogik faoliyatga
tayyorlash metodikasini takomillashtirish [Doktorlik dissertatsiyasi (PhD)]. – Toshkent davlat pedagogika universiteti,
2021.
8. Sabirov Q.B. Geoaxborot tizimlari asosida talabalarning fazoviy tasavvurlarini rivojlantirish metodikasi [Pedagogika
fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) avtoreferati]. – Samarqand davlat universiteti, 2023.
9. Wijaya N.M., Herlina M., Widodo S. Integrating Web-GIS and inquiry learning to enhance spatial thinking // Journal of
Educational Technology. – 2022. – Vol. 19 (1). – P. 163–184.
10. Yusupjonova S.O. Kompetensiyaviy yondashuv asosida bo‘lajak tarbiyachilarni kasbiy faoliyatga tayyorlash texnologiyasi
// Namangan davlat universiteti ilmiy axborotnomasi. – 2024. – № 6. – B. 432–438.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
