Oʻqish savodxonligi darslarida matn ustida ishlash (2-sinf misolida)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19048779Ключевые слова:
o‘qish savodxonligi, matn ustida ishlash, 2-sinf, anglab o‘qish, qayta hikoyalash, lug‘at ustida ishlash, boshlang‘ ich ta’lim, adabiy-nutqiy kompetensiya, PIRLS, metodika.Аннотация
Mazkur maqolada 2-sinf o‘qish savodxonligi darslarida matn ustida ishlashning ilmiy-metodik asoslari tahlil
qilindi. Tadqiqotning dolzarbligi shu bilan belgilanadiki, boshlang‘ich ta’limda o‘qish texnikasini shakllantirishning o‘zi yetarli
emas; o‘quvchi matnni anglashi, asosiy g‘oyani ajrata olishi, savollarga dalilli javob berishi, qahramonlarga munosabat
bildirishi va o‘qilgan mazmunni yangi nutqiy vaziyatda qo‘llay olishi lozim. PIRLS yondashuvida ham o‘qish savodxonligi
faqat ovoz chiqarib o‘qish emas, balki matnni tushunish va undan foydalanish qobiliyati sifatida talqin qilinadi; bu esa
2-sinfni keyingi bosqichlar uchun tayyorlovchi hal qiluvchi davrga aylantiradi. Maqolada mahalliy tadqiqotlar, 2-sinf “Ona
tili va o‘qish savodxonligi” darsligi hamda o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma asosida matn bilan ishlashning bosqichli
modeli ishlab chiqildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, 2-sinfda matn ustida ishlash samaradorligi matn oldi tayyorgarlik,
lug‘at ustida tizimli ish, ifodali o‘qish, qayta hikoyalash, qismlarga ajratish, reja tuzish, asosiy so‘zlarni belgilash va ijodiy
refleksiyaning o‘zaro bog‘liqligiga tayanadi. Shuningdek, rasm asosida matn tuzish, savol-javob, rolli o‘qish, guruhli tahlil
va interfaol lug‘at ishlari o‘quvchilarning anglab o‘qish, nutqiy faollik va tanqidiy fikrlashini sezilarli darajada kuchaytiradi.
Maqolada 2-sinf uchun matn ustida ishlashning optimal didaktik modeli taklif qilingan va uning amaliy ahamiyati asoslab
berilgan.
Библиографические ссылки
1. Azimova I., Mavlonova K., Quronov S., Tursun Sh. Ona tili va o‘qish savodxonligi. 2-sinf. – Toshkent, 2021. – 120 b.
2. Azimova I., Mavlonova K., Quronov S., Tursun Sh., Hakimova N., Baxtiyorova H. Ona tili va o‘qish savodxonligi. 2-sinf:
o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. – Toshkent, 2021. (arm.sammoi.uz).
3. Qosimova K., Matchonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona tili o‘qitish metodikasi. – T.: Noshir,
2009. – 352 b.
4. Donyorov M.A. Boshlang‘ich ta’lim o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholashda xalqaro baholash dasturlarining
ahamiyati // Obrazovanie i innovatsionnыe issledovaniya. – 2021. – Maxsus son. – DOI: 10.53885/
edinres.2021.97.91.031.
5. Kuchkarova Sh.A. Boshlang‘ich sinf o‘qish darslarida matn ustida ishlash metodik muammo sifatida // Interscience. –
2024. – DOI: 10.53885/edinres.2024.04.1.028.
6. Haydarqulova M.Z. Boshlang‘ich ta’limda matn ustida ishlashning maqsadi va amaliy ahamiyati // PEDAGOGS International
Research Journal. – 2025. – T. 78, № 1.
7. Kirgizov N.O. Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarga xalq og‘zaki ijodini o‘rgatish metodikasi //
Namangan davlat pedagogika instituti ilmiy axborotnomasi. – 2026.
8. Parpiyev O.O. Ona tili darslarida o‘quvchilarning lug‘aviy ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari // Ilmiy axborotnoma. –
2025.
9. Ravshanova D.S. Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida adabiy-nutqiy kompetensiyalarni shakllantirishning
nazariy asoslari // In Academy. – 2025. – DOI: 10.5281/zenodo.17264111.
10. Asqarova M., Matchonov S., Qodirova F., G‘ulomova X., Boymatova A., Bozorova M., Muhamedova D. O‘zbek tili
mashg‘ulotlarida nutq o‘stirish. – T.: TDPU, 2000. – 58 b.
11. Babayeva D.R. Nutq o‘stirish metodikasi (tevarak-atrofni o‘rganish misolida). – T.: Fan va texnologiya, 2009. – 128 b.
12. G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Mamatova G., Boqiyeva H. Husnixat va uni o‘qitish metodikasi. – T.: TDPU, 2009. – 70
b.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
