Oliy ta’lim muassasalarida shug‘ullanuvchi voleybolchi qizlarning musobaqa oldi jismoniy va psixologik tayyorgarligini takomillashtirish metodikasi

Аннотация

Oliy ta’lim muassasalarida shug‘ullanuvchi voleybolchi qizlarda musobaqa oldi tayyorgarlik “ikki yo‘nalishli”
muammoga ega: bir tomondan jismoniy sifatlar (tezkor-kuch, sakrash, chaqqonlik, chidamlilik), ikkinchi tomondan musobaqa
oldi psixologik holat (hayajon, diqqat barqarorligi, o‘ziga ishonch, jamoaviy uyg‘unlik) natijaga bir vaqtning o‘zida
ta’sir qiladi. Amaliyotda ko‘plab jamoalarda musobaqa oldi mikrotsiklning noto‘g‘ri tuzilishi, yuklamani kamaytirish (taper)
prinsiplarining e’tibordan chetda qolishi, tiklanish (uyqu, ovqatlanish, stress nazorati) komponentlarining rejalashtirilmasligi
hamda psixologik ko‘nikmalarni (mental skills) tizimli o‘rgatmaslik oqibatida “kuch bor, lekin o‘yin chiqmaydi” sindromi
kuzatiladi. Mazkur maqolada oliy ta’lim sharoitida mashg‘ulot olib boradigan voleybolchi qizlar uchun musobaqa
oldi tayyorgarlikni takomillashtirishga qaratilgan integratsiyalashgan metodika taklif etildi: (1) 4 haftalik maqsadli jismoniy
tayyorgarlik bloki + (2) 10–14 kunlik taper mikrotsikli + (3) bir vaqtda olib boriladigan psixologik tayyorgarlik moduli (nafas/
bosim ostida diqqat, tasavvur, o‘z-o‘ziga buyruq, prestart rutinasi, jamoaviy kommunikatsiya). Metodika samaradorligi
sakrash balandligi (CMJ), 10 m tezlanish, T-test chaqqonligi, servis aniqligi, takroriy sakrash chidamliligi, RPE (sub’ektiv
yuklama), uyqu sifati hamda musobaqa oldi tashvish (kognitiv/somatik) ko‘rsatkichlari orqali baholandi. Natijalar jismoniy
ko‘rsatkichlarning barqaror o‘sishi, taper davrida charchoq belgilarining kamayishi, psixologik ko‘rsatkichlarda esa tashvishning
pasayishi va o‘ziga ishonchning oshishi bilan ifodalanib, musobaqa samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini
ko‘rsatdi.