Shaxs tuzilmasida ma’naviy intellekt: nazariy-metodologik tahlil va psixologik interpretatsiya

Авторы

  • Charos Mirxoliqova Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18518789

Ключевые слова:

ma’naviy intellekt; shaxs tuzilmasi; ma’no hosil qilish; qadriyatlar; o‘z-o‘zini anglash; ekzistensial refleksiya; o‘zini boshqarish; psixodiagnostika.

Аннотация

Maqolada shaxs psixologiyasi doirasida “ma’naviy intellekt” (spiritual intelligence) tushunchasining
nazariy-metodologik asoslari hamda uning shaxs tuzilmasidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi ma’naviy intellektni
shaxsning kognitiv, motivatsion-qadriyat, affektiv va irodaviy-o‘zini boshqarish subsistemalari bilan bog‘liq integrativ
resurs sifatida konseptuallashtirish, shuningdek uni o‘lchash va psixologik interpretatsiya qilishdagi metodologik muammolarni
aniqlashtirishdan iborat. Metodologik yondashuv sifatida nazariy tahlil, konseptual sintez, komparativ taqqoslash
va konstrukt validligini baholash mantiqi qo‘llanildi. Natijada ma’naviy intellekt shaxs tuzilmasida “ma’no va qadriyat
muammolarini
hal qilish”ga yo‘naltirilgan meta-kompetensiya sifatida talqin qilinib, uning to‘rtta funksional komponenti:
(1) ekzistensial-refleksiv tafakkur, (2) shaxsiy ma’no hosil qilish, (3) transsendent (kengaytirilgan) anglash, (4) ong holatlarini
ixtiyoriy boshqarish va axloqiy o‘zini tartibga solish taklif etildi. Xulosa sifatida ma’naviy intellektni shaxs kamoloti,
psixologik barqarorlik, pro-sotsial xulq va maqsadga yo‘naltirilgan o‘zini boshqarishning muhim psixologik mexanizmi
sifatida amaliy (psixodiagnostika, konsalting, tarbiyaviy-psixoprofilaktik dasturlar) jihatdan qo‘llash istiqbollari asoslandi.

Биография автора

  • Charos Mirxoliqova

    Yoshlar muammolarini o‘rganish va istiqbolli kadrlarni
    tayyorlash instituti dotsenti, Phd

Библиографические ссылки

1. Zohar, D., & Marshall, I. (2000). Spiritual Intelligence: The Ultimate Intelligence. London: Bloomsbury.

2. King, D. B., & DeCicco, T. L. (2009). A viable model and self-report measure of spiritual intelligence. International

Journal of Transpersonal Studies, 28, 68-85.

3. Emmons, R. A. (2000). Is spirituality an intelligence? Motivation, cognition, and the psychology of ultimate concern.

The International Journal for the Psychology of Religion, 10(1), 3-26.

4. Vaughan, F. (2002). What is spiritual intelligence? Journal of Humanistic Psychology, 42(2), 16-33.

5. Wigglesworth, C. (2012). SQ21: The Twenty-One Skills of Spiritual Intelligence. New York: SelectBooks.

6. Frankl, V. E. (2006). Man’s Search for Meaning (Original work published 1946). Boston: Beacon Press.

7. Leontiev, D. A. (2004). Psixologiya smysla (Ma’no psixologiyasi). Moskva: Smysl.

8. Gardner, H. (1983). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. New York: Basic Books.

9. Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2004). Emotional intelligence: Theory, findings, and implications. Psychological

Inquiry, 15(3), 197-215.

10. Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence. New York: Bantam Books.

11. McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1999). A five-factor theory of personality. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook

of Personality: Theory and Research (pp. 139-153). New York: Guilford Press.

12. Allport, G. W. (1961). Pattern and Growth in Personality. New York: Holt, Rinehart & Winston.

13. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard

University Press.

14. Baumeister, R. F. (1991). Meanings of Life. New York: Guilford Press.

Опубликован

2026-02-02

Как цитировать

Shaxs tuzilmasida ma’naviy intellekt: nazariy-metodologik tahlil va psixologik interpretatsiya. (2026). MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 4(2). https://doi.org/10.5281/zenodo.18518789