ÖSMIRLIK DAVRIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANIŞNING DIQQAT BARQARORLIGIGA TA’SIRI

Авторы

  • Mahfuza Ollabergan qizi Abdullayeva Osiyo xalqaro universiteti öqituvçisi Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.24195322

Аннотация

Maqolada 12–17 yoşli ösmirlarning smartfon, ijtimoiy tarmoqlar va qisqa videolardan jadal foydalanişi diqqat barqarorligiga qanday ta’sir körsatişi nazariy-tahliliy jihatdan örganilgan. Tadqiqotning maqsadi - raqamli muhit omillari bilan diqqat barqarorligi örtasidagi boğliqlikni ilmiy manbalar asosida aniqlaş va uni mustahkamlaş yollarini asoslaşdan iborat. Mavzuning ahamiyati raqamli ta’lim kengayib borayotgan şaroitda öquv faoliyati samaradorligi aynan diqqatni uzoq vaqt saqlay olişga boğliqligi bilan izohlanadi. Diqqat barqarorligiga oid klassik va zamonaviy yondaşuvlar (U. Jeyms, D. Kaneman, M. Posner, N. F. Dobrinin, P. Ya. Galperin, E. Ğoziyev) qiyosiy tahlil qilingan. 2009–2023-yillarda çop etilgan xorijiy empirik tadqiqotlar natijalari tizimlaştirilib, raqamli faollik ortişi bilan diqqat körsatkiçlari pasayişi, biroq bu ta’sir kuçi foydalaniş mazmuniga boğliqligi körsatilgan. Muallif tomonidan mukofot tizimining ortiqça faollaşuvi, diqqatning tez-tez köçişi va kognitiv resursning bölinişini birlaştiruvçi ta’sir mexanizmlari modeli işlab çiqilgan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi uşbu model hamda özbek ösmirlari uçun moslaştiriladigan diagnostika metodikalari majmuasini taklif etişda namoyon böladi. Xulosada raqamli texnologiyalarni taqiqlaş emas, balki raqamli özini boşqariş könikmalarini şakllantirişga qaratilgan pedagogik-psixologik tavsiyalar berilgan. Kalit sözlar: ösmirlik, diqqat barqarorligi, raqamli texnologiyalar, media-multitasking, ekran vaqti, kognitiv nazorat, ijtimoiy tarmoqlar.

Ключевые слова

ösmirlik, diqqat barqarorligi, raqamli texnologiyalar, media-multitasking, ekran vaqti, kognitiv nazorat, ijtimoiy tarmoqlar.

Библиографические ссылки

1. Rideout, V., Peebles, A., Mann, S., & Robb, M. B. (2022). The Common Sense census: Media use by tweens and teens, 2021. San Francisco, CA: Common Sense, 3–5.

2. Özbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli Özbekiston - 2030” strategiyasini tasdiqlaş va uni samarali amalga oşiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi PF-6079-son1 Farmoni. (2020, 5-oktabr). Qonunçilik ma’lumotlari milliy bazasi, 06.10.2020.

3. James, W. (1890). The principles of psychology (Vol. 1). New York: Henry Holt, 403–404.

4. Kahneman, D. (1973). Attention and effort. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 8–12.

5. Posner, M. I., & Petersen, S. E. (1990). The attention system of the human brain. Annual Review of Neuroscience, 13, 25–42.

6. Добрынин, Н. Ф. (1958). О теории и воспитании внимания. Советская педагогика, (1). AKTABGAÇA VA AKTAB TA’LIMI

7. Гальперин, П. Я. (1958). К проблеме внимания. Доклады АПН РСФСР, (3), 33–38.

8. Ğoziyev, E. (2010). Ontogenez psixologiyasi. Toşkent: Noşir.

9. Casey, B. J., Jones, R. M., & Hare, T. A. (2008). The adolescent brain. Annals of the New York Academy of Sciences, 1124, 111–126.

10. Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Review, 28(1), 78–106.

11. Sherman, L. E., Payton, A. A., Hernandez, L. M., Greenfield, P. M., & Dapretto, M. (2016). The power of the like in adolescence: Effects of peer influence on neural and behavioral responses to social media. Psychological Science, 27(7), 1027–1035.

12. Эльконин, Д. Б. (1971). К проблеме периодизации психического развития в детском возрасте. Вопросы психологии, (4), 6–20.

13. Ophir, E., Nass, C., & Wagner, A. D. (2009). Cognitive control in media multitaskers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(37), 15583–15587.

14. Rosen, L. D., Carrier, L. M., & Cheever, N. A. (2013). Facebook and texting made me do it: Media-induced taskswitching while studying. Computers in Human Behavior, 29(3), 948–958. AKTABGAÇA VA AKTAB TA’LIMI 13.00.00 Pedagogika fanlari 13.00.01 Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi 13.00.02 Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar böyiça) 13.00.03 Maxsus pedagogika 13.00.04 Jismoniy tarbiya va sport maşğulotlari nazariyasi va metodikasi 13.00.05 Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi 13.00.06 Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqiçlari böyiça) 13.00.07 Ta’limda menejment 13.00.08 Maktabgaça ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi 13.00.09 Ijtimoiy pedagogika 07.00.00 Tarix fanlari 19.00.00 Psixologiya fanlari 01.00.00 Fizika-matematika fanlari 02.00.00 Kimyo fanlari 03.00.00 Biologiya fanlari 09.00.00 Falsafa fanlari 10.00.00 Filologiya fanlari 11.00.00 Geografiya fanlari AKTABGAÇA VA AKTAB TA’LIMI

Загрузки

Опубликован

2026-11-13

Как цитировать

ÖSMIRLIK DAVRIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANIŞNING DIQQAT BARQARORLIGIGA TA’SIRI. (2026). «Maktabgacha Va Maktab ta’limi» Jurnali, 4(11), 74-80. https://doi.org/10.5281/zenodo.24195322

Страницы

74-80

Цитирование

Открыть в Google Scholar
Том 4 № 11 (2026): «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali 11-son